του ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ Γ. ΓΕΡΑΣΙΜΑΤΟΥ
Crisis Management Certified Specialist
Η ΗΓΕΣΙΑ στην δημόσια διοίκηση, στην εταιρεία, στην ομάδα, στο πεδίο των επιχειρήσεων ασφάλειας, άμυνας, υγείας, πολιτικής προστασίας, έχει μετασχηματιστεί και εξελιχθεί σε μια επικινδυνότητα σιωπηλή, αργή για να μην προκαλέσει, δυσδιάκριτη για να παραμένει μη αντιληπτή από τους άμεσα και έμμεσα εμπλεκόμενους, αλλά πιεστική, αντιπαραγωγική και καταστροφική. Πρόκειται για το είδος της ηγεσίας που δείχνει δημόσια ότι αναπτύσσεται, εξελίσσεται, εκσυγχρονίζεται, νοιάζεται, συναισθάνεται, προετοιμάζεται, ενώ αντίθετα, επιβάλλει φόβο, στασιμότητα, ανεκτικότητα, χειριστικότητα, υποταγή. Μέσα από τον φόβο και την αβεβαιότητα που επιφέρει αυτό το είδος της επικίνδυνης ηγεσίας, μέσα από την πολυπλοκότητα και το πολυσύνθετο των λειτουργιών που επιβάλλονται για να αποπροσανατολίσουν, μέσα από την στασιμότητα που δημιουργείται από την αοριστία και τον εφησυχασμό, είναι αναγκαίο να αναδειχθεί Ικανή και Θαρραλέα ΗΓΕΣΙΑ που θα αναλάβει να ηγηθεί εμπνέοντας και καθοδηγώντας με σαφή και αποδεδειγμένα αποτελέσματα, παράγοντας έργο μεγίστης ωφελιμότητας. Εάν δεν αναδειχθεί ικανή και θαρραλέα ηγεσία, η εκδήλωση διαδοχικών εταιρικών ή κυβερνητικών κρίσεων είναι μη αποτρέψιμη.
Η ΗΓΕΣΙΑ υπό την μορφή επικινδυνότητας, δεν παράγει μάθηση και ανάπτυξη, δεν παράγει κριτική σκέψη και λήψη αποφάσεων, δεν παράγει εμπιστοσύνη και ομαδικότητα, δεν παράγει ποιότητα και ωφελιμότητα, δεν παράγει καινοτομία και πρόοδο. Ως αποτέλεσμα, οι δημιουργούμενες εσωτερικές κρίσεις εξωτερικεύονται, παράγοντας ταυτόχρονα εξωτερικές κρίσεις που με την σειρά τους επηρεάζουν τις εσωτερικές κρίσεις που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη.
Η ανάληψη δεσμεύσεων που δεν υλοποιούνται, η εξαγγελία πολιτικών που δεν εφαρμόζονται, η μετάθεση ευθυνών που δεν εντοπίζονται, η έκδοση νομοθετημάτων που δεν καθιερώνονται και ταυτόχρονα η απαίτηση για περισσότερα και περισσότερα και περισσότερα (υπακοή, παραγωγή, αποτέλεσμα, κέρδη), οδηγούν σε φθορά ανθρώπων, υγείας, συναισθημάτων, σχέσεων, συμπεριφορών, θεσμών, συστημάτων. Ακριβώς εδώ, έρχεται η αληθινή ηγεσία να αναλάβει ρόλο, στην εποχή των προκλητικά επαναλαμβανόμενων κρίσεων.
Ικανή και Θαρραλέα ΗΓΕΣΙΑ Διαχείρισης Κρίσεων.
Η ανάδειξη Ικανής και Θαρραλέας ΗΓΕΣΙΑ για την διαχείριση κρίσεων, αποτελεί το υπερόπλο για την θωράκιση θεσμών, αξιών, ιδεών, προτύπων, επιχειρήσεων, οργανισμών, κυβερνήσεων, ομάδων και συστημάτων.
Διευκρινίζεται ότι, μιλώντας για διαχείριση κρίσεων, στο παρόν πόνημα, αποτυπώνονται η επιχειρησιακή (εταιρική / κυβερνητική) διαχείριση κρίσεων και η επικοινωνιακή διαχείριση κρίσεων από κοινού. Δύο διακριτές – ανεξάρτητες αλλά παράλληλες λειτουργίες, που δρουν ως μία, όχι υποτιμώντας η μία την άλλη, ούτε αποκλείοντας η μία την άλλη, ούτε φορτώνοντας η μία την άλλη, ούτε καλύπτοντας η μία την άλλη, αλλά συμπληρωματικά και συνδυαστικά η μία της άλλης.
Η ενασχόληση με την διαχείριση κρίσεων, δεν είναι για όλους. Δεν είναι για εκείνους που διαρκώς μεταθέτουν την λήψη απόφασης στο αύριο. Δεν είναι για εκείνους που περιμένουν την τελευταία στιγμή για να λειτουργήσουν. Δεν είναι για εκείνους που κοιτούν διαρκώς το ρολόι. Δεν είναι για εκείνους που το ψέμα είναι η δεύτερη φύση τους. Δεν είναι για εκείνους που ενδιαφέρονται για το περιτύλιγμα και όχι για το περιεχόμενο. Η ενασχόληση με την διαχείριση κρίσεων, προϋποθέτει υπευθυνότητα, ακεραιότητα, αλήθεια, προνοητικότητα, βαθιά γνώση, αποφασιστικότητα, συλλογικότητα. Γι’ αυτούς είναι η διαχείριση κρίσεων ως υπεύθυνη ενασχόληση. Διότι, μόνον αυτά τα στελέχη μπορούν να σταθούν όρθια, όταν όλοι οι άλλοι τα χάνουν ή καταρρέουν από φόβο.
Έπειτα από κάθε κρίση, τα ευρήματα των ειδικών, για τους λόγους που εκδηλώθηκε, που εξελίχθηκε και προκάλεσε τόσο μεγάλες ανθρώπινες απώλειες, ζημίες και βλάβες, συγκλίνουν διεθνώς, σε ένα σπουδαίο συμπέρασμα : οι κρίσεις δεν είναι τόσο απρόβλεπτες, όσο μας βολεύει να διαδίδουμε · απεναντίας, είναι προβλέψιμες και μάλιστα, σε πολύ μεγάλο ποσοστό. Όπως και οι καταστροφές. Είναι προβλέψιμες σε πολύ μεγάλο ποσοστό.
Γι’ αυτό είναι πολύ σημαντική η παρουσία και σπουδαία η προσφορά της Ικανής και Θαρραλέας ΗΓΕΣΙΑΣ στην Διαχείριση Κρίσεων. Είτε η ηγεσία βρίσκεται στο κέντρο επιχειρήσεων, είτε στο διοικητικό συμβούλιο, είτε στο πεδίο της καταστροφής, η επιτυχία της εξαρτάται, από παράγοντες, όπως : η προσαρμοστικότητα, η πρόσβαση σε σωστές πληροφορίες, η ευστοχία της αξιολόγησης πληροφοριών, η επάρκεια των πόρων, η ικανότητα της ομάδας διαχείρισης κρίσεων, κ.α.
Μελετώντας το ζωικό βασίλειο, αντλούμε στοιχεία, για να τα αποδώσουμε ως απαραίτητα χαρακτηριστικά στην ηγετική φυσιογνωμία που διαχειρίζεται κρίσεις και καταστροφές.
ΛΙΟΝΤΑΡΙ : Τόλμη, Αποφασιστικότητα, Γενναιότητα, Αυτοπεποίθηση Κυριαρχίας, Ηγεσία.
Τα λιοντάρια είναι τολμηρά, αποφασιστικά και γενναία. Διαθέτουν αυτοπεποίθηση κυριαρχίας και ηγούνται. Αυτά τα δυνατά στοιχεία της προσωπικότητάς τους, τα παρακινούν να αναλαμβάνουν τον έλεγχο, την προστασία της περιοχής, της αγέλης και της οικογένειάς τους. Είναι πρόθυμα να πολεμήσουν όταν χρειαστεί. Δεν προκαλούν καυγάδες, αλλά πολεμούν άφοβα όταν πρόκειται να προστατεύσουν την τροφή τους ή τα μικρά τους. Μπρος στον κίνδυνο, δεν δειλιάζουν, δεν κάνουν πίσω. Ρίχνονται στην μάχη με γενναιότητα, για να προστατεύσουν ότι τους ανήκει.
ΕΣΕΙΣ : Καθένας σας που ηγείται στην διαχείριση κρίσεων και καταστροφών, είναι αναγκαίο να διαθέτετε ισχυρή αυτοπεποίθηση κυριαρχίας στον τομέα σας. Αυτό καλλιεργείται μεν, αλλά χρειάζεται ακλόνητη πίστη στις ικανότητές σας, αναλαμβάνοντας τον έλεγχο όταν χρειαστεί, δίχως φόβο, για το πως θα σας κρίνουν οι άλλοι. Η αυτοπεποίθηση δεν πωλείται για να την αγοράσετε, ούτε χαρίζετε για να την αποκτήσετε. Καλλιεργείται συστηματικά. Τολμήστε αποφασιστικά να ηγηθείτε, σε καταστάσεις όπου κυριαρχεί ο αιφνιδιασμός, η αβεβαιότητα, το χάος. Ηγηθείτε, εμπνέοντας και καθοδηγώντας την ομάδα και τους γύρω σας, αναλάβετε την ευθύνη των αποφάσεών σας και των πράξεών σας και παραμείνετε σταθερά προσηλωμένοι στον στόχο σας. Αντιμετωπίστε με γενναιότητα κάθε κατάσταση κρίσης στο πεδίο, δεδομένου ότι η κατάσταση προσομοιάζει με πεδίο πολεμικών συγκρούσεων.
ΑΕΤΟΣ : Προσήλωση, Οραματική Εστίαση, Προσαρμοστικότητα, Αναλυτική Παρατηρητικότητα, Ηγεσία.
Ο αετός βλέπει πολύ πέρα από το παρόν. Μπορεί να δει στα 50 μίλια μακριά. Εστιάζει, διαμορφώνει τακτική και δρα. Επικεντρώνεται σε έναν ξεκάθαρο στόχο και δεν αποσπάται η προσοχή του από εξωτερικούς περισπασμούς. Είναι προστατευτικός με τα μικρά του και λάτρης των καταιγίδων. Όταν ξεσπά καταιγίδα, εκμεταλλεύεται τον άνεμο για να ανέβει ψηλότερα, χωρίς να καταβάλει δύναμη.
ΕΣΕΙΣ : Η προσήλωση στους στόχους που έχετε θέσει, πρέπει να εκπέμπει ξεκάθαρο το όραμά σας για το που θέλετε να φτάσετε. Εμπόδια, απρόοπτα, δελεαστικές διευκολύνσεις θα εμφανιστούν μπροστά σας πολλές φορές. Δεν πρέπει να αποσπούν την προσοχή σας, ούτε να νοιώσετε δισταγμό ή αμφιβολία. Διατηρείστε επικαιροποιημένες γνώσεις και δεξιότητες και μείνετε αφοσιωμένοι στους στόχους σας. Να είστε πάντα έτοιμοι να προσαρμοστείτε σε νέες ευκαιρίες, όταν η κατάλληλη, εμφανιστεί μπροστά σας. Να παρατηρείτε και να αναλύετε αντικειμενικά κάθε νέα κατάσταση ή ζήτημα ή ευκαιρία που προκύπτει. Οι κρίσεις, είναι η ευκαιρία σας να αποδείξετε ότι, είστε ο πλέον κατάλληλος να ηγηθείτε φυσιολογικά και αθόρυβα, σαν να είναι η καθημερινότητά σας.
ΠΡΟΒΑΤΟ : Υψηλή Νοημοσύνη, Ταπεινότητα, Καλοσύνη, Συνεργασία.
Τα πρόβατα είναι έξυπνα, κοινωνικά και συμπονετικά. Είναι χαριτωμένα και διαθέτουν ισχυρές ικανότητες αναγνώρισης προσώπων. Αναπτύσσουν δυνατούς δεσμούς, υπερασπίζονται τα αδύναμα μέλη τους και θρηνούν για την απώλειά των μελών τους.
ΕΣΕΙΣ : Το να ηγείστε με επιτυχία σε καταστάσεις κρίσεων και καταστροφών, δεν σημαίνει ότι, προέκυψε αποκλειστικά από το όραμα, την στοχοθεσία και τον αγώνα σας στην προετοιμασία. Προήλθε και από την ομαδικότητα, την συνεργατικότητα, τον βαθμό και το επίπεδο που υπηρετείτε τους γύρω σας, την διάφανη διαδικασία ανάδειξης των ικανότερων στην ομάδα σας. Αυτή η διαδικασία ανάδειξης των ικανοτέρων, προϋποθέτει ταπεινότητα, εσωτερική πληρότητα και γαλήνη, συνεργασία, εξωστρέφεια, καλοσύνη. Να είστε δεκτικοί στα σχόλια και να προτρέπετε τους συνεργάτες σας να σας αξιολογούν αντικειμενικά. Η δύναμή σας προέρχεται από την ομάδα σας, την οποία προσεγγίζετε διανοητικά, με ταπεινότητα (όχι εγωιστικά και αλαζονικά) και συναισθηματικά, με καλοσύνη (όχι αδιάφορα και άπληστα).
ΦΑΛΑΙΝΑ ORCA : Υψηλή Γνωστική Λειτουργία, Συνεργατικότητα, Στρατηγική Προσαρμογή.
Οι φάλαινες (orca) ζουν σε κοινωνικές ομάδες όπου ηγείται η πιο μεγάλη σε ηλικία. Μοιράζονται την γνώση με τα νεότερα μέλη, συνεργάζονται για την εύρεση τροφής και συντονίζονται στο κυνήγι. Διαθέτουν δικό τους φωνητικό αλφάβητο (ηχητικούς συνδυασμούς επικοινωνίας μεταξύ τους). Αν και διαθέτουν τεράστια δύναμη, κινούνται ήρεμα και ανενόχλητα προς τα άλλα μέλη ης ομάδας τους.
ΕΣΕΙΣ : Ηγηθείτε δίχως να επιβάλλετε στατική προσέγγιση για την κατάσταση κρίσης που αντιμετωπίζετε. Επιτρέψτε στους συνεργάτες της ομάδος σας να αναπτύξουν δυναμικές προσεγγίσεις, από τις οποίες θα προκύψει το καταλληλότερο τελικό αποτέλεσμα. Η στρατηγική προσαρμογή σε κάθε διαφορετική κατάσταση κρίσης, διασφαλίζει την εξατομικευμένη προσέγγιση και επίλυση, που οδηγεί στην επιβίωση. Περάστε την γνώση άφοβα στους συνεργάτες σας και καθοδηγήστε τους πως να την διευρύνουν. Όταν ηγείστε για την διαχείριση μιας κρίσης, ενώ έχετε απεριόριστη δύναμη, αντιλαμβάνεστε ότι, δεν χρειάζεται να είστε φωνακλάς και απειλητικός. Το μόνο που χρειάζεται είναι, να είστε ήρεμος αλλά επιβλητικός, καθησυχαστικός αλλά δυναμικός. Αυτό έχει ανάγκη η κατάσταση κρίσης που διαχειρίζεστε και οι άνθρωποι που έχετε αναλάβει να προστατέψετε.
ΑΝΘΡΩΠΟΣ : Σοφία, Ευφυία, Ευρηματικότητα, Συναισθηματική Νοημοσύνη.
Ο άνθρωπος διακρίνεται για τις ικανότητές του, να μιλάει, να γράφει, να καταλαβαίνει την ομιλία, να διαβάζει, να καταλαβαίνει τι διαβάζει, να σκέφτεται, να συνδέεται συναισθηματικά, να εφευρίσκει, κ.α.
ΕΣΕΙΣ : Ηγηθείτε σε πολύπλοκα και πολυσύνθετα περιβάλλοντα κρίσεων, προσαρμόζοντας την επίλυση των προβλημάτων με τους ανθρώπους που συνδέονται με το πρόβλημα. Δηλαδή, νοιαστείτε για τους ανθρώπους που επηρεάζονται από την κατάσταση της κρίσης για να προχωρήσετε στην ανάπτυξη και εφαρμογή της καταλληλότερης λύσης. Λειτουργείστε με συναισθηματική νοημοσύνη, κατανοώντας πρώτα τον ρόλο σας, ως Διαχειριστής Κρίσεων, έπειτα τους ανθρώπους που έχουν επηρεαστεί και εξαρτώνται από την επίλυση που θα προτείνετε ή εφαρμόσετε και τέλος το δίκτυο των πραγμάτων, εγκαταστάσεων, συστημάτων που έχουν επηρεαστεί. Μην αντιστρέφετε την σειρά.
Ισορροπία της ΗΓΕΣΙΑΣ στην Εταιρική Διαχείριση Κρίσεων.
Μια επιτυχημένη ηγεσία εταιρικής ή κυβερνητικής διαχείρισης κρίσεων, βασίζεται στην ισορροπία των χαρακτηριστικών «αυτοπεποίθηση κυριαρχίας» (λιοντάρι), «οραματική εστίαση» (αετός), «ταπεινότητα και καλοσύνη» (πρόβατο), «στρατηγική προσαρμογή» (φάλαινα), «συναισθηματική νοημοσύνη» (άνθρωπος), ξεπερνώντας εμπόδια και περιορισμούς. Λειτουργείστε εμπνέοντας την ομάδα σας, καθησυχάζοντας τους πληγέντες, δυναμώνοντας την επιχείρηση.
Διαχειριστής Κρίσεων, όπως Ναυαγοσώστης Πισίνας; ΛΑΘΟΣ.
Στην Ελλάδα, σε πολύ μεγάλο μέρος των μονάδων φιλοξενίας (ξενοδοχεία όλων των κατηγοριών), διαπιστώνεται ότι, οι Ναυαγοσώστες Πισίνας σερβίρουν ποτά, αλλάζουν πετσέτες, παίρνουν παραγγελίες, περιποιούνται το γκαζόν, κάνουν θελήματα και βεβαίως, που και που προσέχουν και την πισίνα. Αυτό το απαράδεκτο συμβαίνει και στην εταιρική διαχείριση κρίσεων. Το Στέλεχος που προσλαμβάνεται και αναλαμβάνει την επιχειρησιακή διαχείριση κρίσεων ή την επικοινωνιακή διαχείριση κρίσεων, κάνει πολλά άλλα και μεταξύ αυτών και την διαχείριση κρίσεων. Και περιμένει η εργοδοσία, την ώρα της κρίσης, να αποδώσει. Και στις δύο περιπτώσεις, ‘‘παίζονται στα ζάρια’’ οι ανθρώπινες απώλειες και οι αποτυχίες στην διαχείριση των κρίσεων.
ΜΗΝ κάνετε εκπτώσεις στις αρχές και στις αξίες σας. ΜΗΝ κάνετε εκπτώσεις στον ρόλο και στις ευθύνες σας. ΜΗΝ κάνετε εκπτώσεις στα αποτελέσματα και στις αμοιβές σας. Ο Διαχειριστής Κρίσεων όπως και ο Διαχειριστής Καταστροφών, βρίσκονται πολύ ψηλά, στα μοντέλα διοίκησης και διακυβέρνησης, διεθνώς.
Διαχειριστής Κρίσεων, όπως Διαχειριστής Κρίσεων; ΣΩΣΤΟ.
Διεθνείς μελέτες πολύ σοβαρών - ειδικών οργανισμών, καταδεικνύουν ότι, η εκτελεστική διοίκηση ενός ομίλου εταιρειών, μιας πολυεθνικής, ενός Δήμου ή μιας Περιφέρειας, κ.α. πρέπει να είναι στρατηγικά οργανωμένη για την αντιμετώπιση ενδεχόμενων κρίσεων, οι οποίες απαιτούν άμεσες, αλλά σωστές αντιδράσεις. Η Διαχείριση Κρίσεων δεν είναι αόριστη έκφραση, ούτε χωνευτήρι βαρύγδουπων εκφράσεων.
Διαχείριση Κρίσεων, είναι ένα δυναμικό σύνολο στοιχείων, που έχουν προ-σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση των κρίσεων, τον μετριασμό των επιπτώσεών τους στους εμπλεκόμενους, την ελαχιστοποίηση της πραγματικής ζημίας για την ίδια την οντότητα και την ανάκαμψη. Αυτό το δυναμικό σύνολο στοιχείων, περιλαμβάνει αλληλένδετα βήματα και διαδικασίες, που οδηγούν στην έγκαιρη πρόβλεψη. Επί της ουσίας, η σωστή προετοιμασία (σύμφωνα με την επιστήμη της διαχείρισης κρίσεων), της εκτελεστικής διοίκησης, της δίνει το πλεονέκτημα να αποκτήσει τον έλεγχο της κρίσης.
Οι Ειδικοί στην Διαχείριση Κρίσεων, αυτοί, που στις σοβαρές χώρες αμείβονται ετησίως με 6ψήφια νούμερα, επηρεάζουν την απήχηση, την χρονική διάρκεια και το μέγεθος μιας κρίσης που εκδηλώθηκε. Για να επιτευχθεί αυτό, ο Επιχειρησιακός Διαχειριστής Κρίσεων και ο Επικοινωνιακός Διαχειριστής Κρίσεων, είναι αναγκαίο να διαθέτουν σαφή γνώση του μεγέθους, της ανθρωπογεωγραφίας και του περιβάλλοντος της οντότητας (εταιρεία, οργανισμός, δήμος, περιφέρεια, κ.α.), καθώς και σαφή γνώση του ανταγωνισμού, των απειλών, των αδυναμιών, των ευκαιριών, των συνεργασιών, κλπ, ως θεμελιώδεις προϋποθέσεις, για την αποτελεσματική διαχείριση κρίσεων.
Εάν η πληροφόρηση αυτή δεν παρέχεται στον Διαχειριστή Κρίσεων ή του ζητείται ένας φθηνός σχεδιασμός, μόνο και μόνο για να δικαιολογηθεί το χρήμα που θα κινηθεί ή η θέση που θα δημιουργηθεί, αυτά δεν αποτελούν δικαιολογία ενώπιον της δικαιοσύνης, όταν η κρίση θα ξεσπάσει και οι απώλειες ή οι βλάβες θα συμβούν, λόγω ανικανότητας, εξ’ ορισμού. Η περιορισμένη παροχή πληροφόρησης, οδηγεί σε εσφαλμένη λήψη αποφάσεων, που με την σειρά τους οδηγούν σε άστοχες ή επικίνδυνες ενέργειες. Διότι, η ικανότητα λήψης αποφασιστικών αποφάσεων βραχυπρόθεσμου χαρακτήρα από τον Διαχειριστή Κρίσεων, πρέπει την ώρα της κρίσης, να είναι άμεση και ανεξάρτητη της λήψης αποφάσεων της εκτελεστικής διοίκησης. Μόνον τότε, μπορούμε να μιλάμε για αποτελεσματική Διαχείριση Κρίσεων.
ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Γ. ΓΕΡΑΣΙΜΑΤΟΣ (CMCS)
Crisis Management Certified Specialist / UOM, MSc in HRM, Incident Commander / Bildungszentrum des DRK, Rettungsdienst Mittelhessen, Certified Disaster Manager / DRK, Certified Early Warning Mentor / Athens, Chamber of Tradesmen, former Member of the National Cardiopulmonary Resuscitation Committee of the Central Board of Health, former Deputy Director of the Hellenic Red Cross, Founder and former Head of Training Department of the Hellenic Red Cross, Certified Instructor of Trainers for Disaster Management, Member of International Crisis Management Association, Member of International Association of Professionals in Humanitarian Assistance and Protection, HCDMI Managing Director, Author.
Πηγές Διαδικτύου / Βιβλιογραφικές Πηγές :
https://www.hellenicinstitute.gr/Content/files/PdfFiles/%CE%9F%CE%B4%CE%B7%CE%B3%CF%8C%CF%82%20%CE%B3%CE%B9%CE%B1%20%CF%84%CE%B7%CE%BD%20%CE%B5%CE%BA%CF%80%CF%8C%CE%BD%CE%B7%CF%83%CE%B7%20%CE%95%CE%A4%CE%91%CE%99%CE%A1%CE%99%CE%9A%CE%9F%CE%A5%20%CE%A3%CE%A7%CE%95%CE%94%CE%99%CE%9F%CE%A5%20%CE%95%CE%9A%CE%A4%CE%91%CE%9A%CE%A4%CE%9F%CE%A5%20%CE%91%CE%9D%CE%91%CE%93%CE%9A%CE%97%CE%A3%20%CE%BA%CE%B1%CE%B9%20%CE%91%CE%A3%CE%A6%CE%91%CE%9B%CE%95%CE%99%CE%91%CE%A3.pdf
https://www.openbook.gr/diaxeirisi-diaxeiristwn-krisewn-se-krisi/
https://www.securitymanager.gr/krisigeni-provlimata-kai-proteinomenes-kalyteres-praktikes-gia-tin-asfaleia-xenodocheion/
https://fcpa.stanford.edu/research-reports/20211215-the-guide-to-corporate-crisis-management-fourth-edition.pdf
https://www.acg.edu/ckeditor_assets/attachments/1568/essential_steps_for_crisis_management_and_crisis_containment.pdf
https://www.ajhssr.com/wp-content/uploads/2023/03/G227039397.pdf
https://www.researchgate.net/publication/375574305_Corporate_crisis_management_from_a_strategic_operations_perspective_the_importance_and_impact_of_information_management
https://www.beekeeper.io/blog/what-is-crisis-management/
https://www.kearney.com/industry/industrial-goods-services/article/crisis-management-best-practices-begin-before-disaster-strikes
https://www.internationalsos.com/magazine/what-are-the-three-stages-of-crisis-management
https://ersj.eu/journal/3288
https://revenue.py.gov.in/downloads/Crisis%20Management%20Handbook.pdf
https://www.peoplehum.com/glossary/crisis-management
https://www.researchgate.net/publication/387755928_CRISIS_COMMUNICATION_MANAGEMENT
https://www2.aueb.gr/users/siomkos/docs/articles/shrivastava_mitroff.pdf
https://files01.core.ac.uk/download/pdf/326763005.pdf
Ελληνικό Ινστιτούτο Διαχείρισης Κρίσεων και Καταστροφών
Ιδιωτικός και Ανεξάρτητος Οργανισμός ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΣΥΝΗΣ
